Una sa Balita

Samantala

By
0 718

Bangkok, Thailand – Madali namang maintindihan ang salitang ‘samantala’ o meanwhile sa Ingles. Ginagamit natin ito bilang pangatnig o conjunction – nag-uugnay o nagdurugtong sa dalawa (o higit pang) parirala, kataga, o pangungusap.

Kung bagama’t naiintindihan ng marami, masasabing bihira nang gamitin ang pangatnig na ‘samantala’ lalo na ng mga millennial na sanay sa mga loanword – mga hiram na salitang minsan ay natutumbasan na natin ng sariling kahulugan – at code switching o pagsasalitang pinaghalo-halo ang Ingles at Filipino.

Imbes na ‘samantala’ ginagamit ang mas maik­ling salitang ‘habang’ o deretsahan nang ini­ingles tulad ng nakasanayan ng marami.

Bagama’t bihira ang paggamit ng pangatnig na ‘samantala’, madalas namang gamitin ang mga salitang ang salitang-ugat ay samantala: nanamantala, pinagsamantalahan, samantalahin. Bawat isa sa tatlong salitang nabanggit ay maaaring magkaroon ng ibang kahulugan.

Narito ako ngayon sa magandang lungsod ng Bangkok sa bansang Thailand para sa isang linggong kumperensiya para sa mga propesor mula sa ASEAN. Malinis ang lugar, napakaraming turista, may mga mura at magagandang bilihin, maunlad sa kabila ng malalim na pagsunod sa tradisyon at pananampalataya.

Mararamdaman mong ligtas ka sa lungsod na ito. Nakatutuwang hindi ako kinakapkapan sa tuwing sasakay ako sa BTS, o ang tren – maginhawa, maluwag at malinis – o papasok sa mga gusali tulad ng mall. Hindi gaya dito sa Maynila.
Pero may ilang pagkakataon na kapag sumasakay ako ng tuktuk, ang makukulay at tanyag na sasakyang parang traysikel dito sa Bangkok, nararamdaman kong nananamantala ang mga tsuper dahil sa taas ng pamasahe. Nananamantala dahil alam nilang hindi ako tagarito.

Pero hindi lamang dito sa Bangkok. Marami na rin akong karanasan na pinagsamantalahan. Ngunit ang pagsasamantalang ito ay hindi mas­yadong mabigat sa ibig sabihin ng ‘pinagsamantalahan’ bilang euphemism ng panggagahasa. Pinagsamantalahan ang kahinaan.

Samantala, hindi naman ganito ang konotas­yon ng ‘samantalahin’. Maaaring ang samantalahin ay mangahulugan na gamitin ang pagkakataon upang makamit ang nais. Kaya may samantalahin ang pagkakataon hangga’t bata o hangga’t malakas.

Ginagamit din ang samantalahin sa negatibong pamamaraan, pananamantala, tulad ng madalas mangyari sa atin kapag sinisingil nang mahal na pamasahe ng taksi kapag rush-hour.

Sinasamantala ang maraming tao na pupuwede nilang pagpilian kahit pa bawal naman talaga ang mamili ng pasahero kapag taksi.

Sinasamantala ko naman ang pagkakataon na sumusulat ako ng kolum ngayon dito sa Bangkok habang naka-break ang kumperensiya upang may mabasa kayo, na sana, may matutunan din.

Sasamantalahin ko pa rin mamaya ang maliit na pagkakataon, mga isang oras, na mamili ng pasalubong para sa mga daratnan ko sa bahay sa Maynila at sa Lalawigan ng Quezon.

***
Nakikiramay ang buong Departamento ng Literatura ng Unibersidad ng Santo Tomas sa pagpanaw ng magaling na aktor sa teatro at pelikula, at propesor ng unibersidad na si Bernardo Bernardo. Malaking kawalan sa industriya at akademya ang kaniyang pagpanaw.