Una sa Balita

Kapangyarihan

By
0 75

Warning. Basahin ninyo ito nang dahan-dahan.

Ngayong araw na ito, dahil napapanahon, bulatlatin natin ang kaloob-looban ng salitang lagi na nating naririnig pero hindi napagninilayan: kapangyarihan.

Isang salitang nakabaon sa ating lipunan, mistulang alam ng ating pagkatao, nais makamit ng marami, at sa totoo lang, may mga nagpapakalunod kung hindi man nagpapakalasing sa kapangyarihan.

Oo, alam kong alam ninyong may lasing sa kapangyarihan. Anumang karera, edad, estado sa buhay, sa alinmang pangkat at saray ng lipunan, basta may pagkakapangkat, may mamumuno, may pamumunuan, may magtatag­lay ng kapangyarihan.

Unahin natin ang kahulugan ng salitang-ugat ng kapangyarihan: yári.

Mukhang simple at naiintindihan ng nakararami ang depinisyon ng ‘yári’. Sa UP Diksiyonaryong Filipino, dalawang prominenteng salita ang nagtataglay ng salitang-ugat na ‘yári’.

Ang una ay ang salitang-ugat ng ‘pangyayari’. Mangyayari sa mga darating na araw, halimbawa, ang ASEAN Summit sa ating bansa. Magaganap pa lamang. Isang pangyayari. Event.

Ang ikalawa ay ang pamagat ng ating kolum ngayon: ‘kapangyarihan’. Sa salitang-ugat na ito, ang kahulugan ng ‘yári’ ay ang bumuo o gumawa.

Halimbawa: Pakibuo o pakiyari mo nga ang hindi pa tapos na proyekto dahil kailangan na nating ipasa sa masungit na propesor bukas.

Heto ang petmalu: Kasalukuyan kong niyayari ang kolum na ito habang nakikinig sa radyo tungkol sa mga mangyayaring pagpupulong sa Maynila ng makakapangyarihang pinuno ng ASEAN. Ganiyan. Mukhang simple, hindi ba?

Sa pagbuo nakasalig ang salitang kapangyarihan. At nasa ubod nito ang salitang ‘yári’. Kaya ang nagaganap ay para na ring pagbuo. Ganap na. Nangyari na. Buo na. Kumpleto.

May kapangyarihan ang sinumang may kakayahang gumawa o bumuo ng hindi pa buo, ng sira, ng kulang. Pero siyempre, nababago ang kahulugan ng salitang ‘kapangyarihan’ lalo pa’t ilalapat natin ito sa kasalukuyang pagbubuo o pangyayari.

Dahil ang may kapangyarihan ngayon ay may kakayahan ding sumira, hatiin ang buo, bawasan ang kumpleto. Binigyan na natin ng ibang kahulugan ang kapangyarihan bilang kakayahang gawin ang kahit ano. Kahit pa ang gawin ay pagkasira. Isang kahindik-hindik na oxymoron: gumawa ng pagkasira; bumuo ng kasiraan.

Palibhasa kasi makapangyarihan, o kung sa nagbabalik na usong jargon: may werpa. Powerful. Kaya kahit hindi pa pagbubuo, kahit pa nga pagsira, kapangyarihan pa rin ang tawag. May negatibo nang konotas­yon ang dapat sana’y positibo.

Idagdag pa ang balbal na gamit ngayon ng salitang ‘yári’. Yare. Huli ka na. Yari ka na. Yayariin ka na. Na ang ibig sabihin ay maaaring maparusahan, saktan, o, ang pinakanakakatakot, yári. Lagot ka. Tepok. O patay.

Malaki ang kulang sa sweldo ko dahil ipinang-inom ko, yari ako nito sa misis ko.Nayari kagabi ang isang pinaghihinalaang magnanakaw. Niyari. Nabaligtad na ang kahulugan buhat sa pagbuo patungong karahasan.

Hindi naman kataka-taka sa ating kultura ang ganitong pagbabaligtad ng kahulugan. May Filipinism, o salitang Ingles na tanging ang mga Filipino lamang ang makakaalam ng kahulugan na malayo sa orihinal na kahulugan ng salita.

Para sa inyong mungkahi at puna, maaari kayong magpadala ng mensahe sa akin sa jwedelosreyes@yahoo.com o sundan ninyo ang aking Facebook account dito: https://www.facebook.com/joselito.d.delosreyes