Una sa Balita

CLEAR IT: Ano ang karapatan ko sa lupang pinagtayuan ng bahay ko?

By
0 334

Dear Atty. Claire, 

Good afternoon Atty. Claire, itatanong ko lang po sana kung ano po ang karapatan ko sa lupang kinatitirikan ng bahay ko. Ako po ay 50-anyos na at ipinanganak na sa lupaing ito kung saan magulang ko po ang unang naging caretaker at ang may-ari po ng lupa ay parang inampon na po ako pero walang kasulatan.

Pinayagan po ako ng may-ari ng lupa na magpatayo ng bahay pero wala pong kasulatan. Patay na po ‘yung babae sa ngayon at ‘yung asawa na lang niya at nag-iisang anak ang siyang tumata­yong amo namin sa lupa. Konkreto po ‘yung bahay ko at lubos po ang a­king pag-aalala sapagkat hindi ko po alam kung ano ang magiging katayuan ko sa lupang ito kung sakali mang paalisin kami sa lupa.

Abante Hiring – IT dep

Sanay po’y mapaliwanagan ninyo po ako.

Lubos na nagpapa­salamat.

— Cheska

Ma’am Cheska, 

Inamin na po ninyo na kayo ay pinatira lamang at ang inyong tatay ang nagsilbing katiwala ng may-ari ng lupa. Nagpatayo kayo ng bahay dahil sa pinayagan kayo ng may-ari ngunit mananatili po kayong naninirahan diyan dahil sa tinatawag na “to­lerance” o sa pagpayag ng may-ari at ang tolerance na ito ay hindi nangangahulugan na magiging inyo na ang lupa kahit gaano pa po kayo katagal na tumira sa lupang tinayuan ng konkreto ninyong bahay.

Maituturing kayo na builder in good faith sa ilalim ng Art. 1678 ng Civil Code kung saan na maaari kayong bayaran ng may-ari sa inyong mga ipinagawa sa kalahati ng kabuuang halaga na nagastos ninyo at kung ayaw naman niya kayong bayaran ay maaari naman ninyong tanggalin ang lahat ng inyong naipagawa sa lupa kahit na magdulot ito ng danyos sa lupang kinatayuan ng inyong bahay. Ayon sa batas ay:

ART. 1678. If the lessee makes, in good faith, useful improvements which are suitable to the use for which the lease is inten­ded, without altering the form or substance of the property leased, the lessor upon the termination of the lease shall pay to the lessee one-half of the value of the improvements at that time. Should the lessor refuse to reimburse said amount, the lessee may remove the improvements, even though the principal thing may suffer damage thereby. He shall not, however, cause any more impairment upon the property leased than is necessary.

Dahil sa hindi ninyo kailanman ikinaila na tunay na pag-aari ng inyong amo ang lupa na inyong tinitirhan sa nga­yon kaya’t hindi rin ninyo maaaring sabihin na kayo ay isang “builder in good faith” ayon sa Art. 448 ng Civil Code kung saan ang isang builder na masasabing in good faith ay nagpagawa ng anumang istraktura o improvement dahil sa naniniwala siya na ang lupa ay pag-aari niya o ng kanyang pamilya at walang anumang depekto sa kanyang pag okupa sa lupa. Ayon kasi sa Art. 448 ay maaaring bayaran ng isang builder in good faith ng kabuuang halaga ng nagastos niya upang maipatayo ang kanyang istraktura o kaya naman ay ibenta ang lupa sa isang builder in good faith sa halagang hindi hihigit sa halaga ng naipagawa niyang istraktura o improvement. Ayon sa Art. 448 ay:

Art. 448. The owner of the land on which anything has been built, sown or planted in good faith, shall have the right to appropriate as his own the works, sowing or plan­ting, after payment of the indemnity provided for in Articles 546 and 548, or to oblige the one who built or planted to pay the price of the land, and the one who sowed, the proper rent. However, the builder or planter cannot be obliged to buy the land if its value is conside­rably more than that of the building or trees. In such case, he shall pay reaso­nable rent, if the owner of the land does not choose to appropriate the buil­ding or trees after proper indemnity. The parties shall agree upon the terms of the lease and in case of disagreement, the court shall fix the terms thereof.

Dapat na ipagpasala­mat na lamang ang mga panahon na kayo ay pinaya­gang tumira sa lupa at hindi kayo itinuring ng iba ng may-ari. Huwag matakot sa mga mangyayari dahil darating talaga ang panahon na gagamitin ng may-ari ng lupang inihabilin lamang sa inyo.

***

Kung may katanu­ngan pa ay tumawag lamang sa 410-7624 o 922-0245 o mag-email sa attorneyclaire@gmail.com