Una sa Balita

Amalgamasyon ng Wika, ano ‘yon?

By
0 113

Tuwing Buwan ng Wika, nagpupumilit tayong magsalita sa malalim na mga salitang ‘Tagalog’, habang buong taon ay pinarurusahan ng multang piso bawat isang salita ang hindi magi-Ingles. Mas maganda pa rito, sana’y kunin ang pagkakataon na talakayin din sa mga estudyante at sa madla ang ilang isyu ukol sa kasaysayan ng wikang pambansa.
Isa na rito ang isyu na ‘purong Tagalog’ ang wikang pambansa na tinatawag ngayon na Filipino, bagama’t may mga salita ito na mula sa mga ibang wika sa bansa, Espanyol at Ingles.

May dalawang bagong maiikling lib­ro o monograph na inilabas kamakailan ang Tagapangulo ng Pambansang Komisyon sa Kultura at mga Si­ning at ng Komisyon sa Wikang Filipino na si National Artist Virgilio S. Almario na nililinaw ang mga isyu na ito, ang “Purismo at ‘Purismo’ sa Filipinas” at ang “Filipino ay Amalgamasyong Pangwika.”

‘Purismo’ ang tawag sa pagnanais na ma­ging puro ang wikang pambansa at ilan sa mga tagapagsulong nito ay nagpanukala pa ng mga imbentong salita tulad ng ‘salumpuwit’ para sa ‘silya’, at ‘salipawpaw’ para sa eroplano gayong mas malaon nang ginagamit ng mga Filipino ang mga hiram na salitang ito. Ang konseptong ito ay ginagamit naman ng ilang intelektuwal para kalabanin ang Filipino/Tagalog lalo na at nakikita nilang ang pagtataguyod nito ay isang banta sa pagkamatay ng kanilang mga sari­ling wika. Mula noong dekada ‘60 hanggang sa panahon ng Facebook, mainit ang mga debate ukol dito.

Ang nakikita ng ilan na solusyon dito ay ‘amalgamasyon’ o ang pagsasama-sama ng mga salita mula sa iba’t ibang wika sa Pilipinas. Subalit ipinapakita ng mga monograph na bagama’t madali itong sabihin ay hindi natatalos ng marami na mahirap itong gawin. Sa sarbey na ginawa noong 1978–1979 upang alamin kung anong uri ng wikang pambansa ang dapat gamitin, isa sa mga pinagpilian ang pariralang ito na maaaring magpakita sa atin ng halimbawa ng amalgamasyon:
“Metung na electro­nic gadyet nga ininvento ti usa a Filipino nga magapanormal sang kinandaan nga panagturog ng mga tawo na nagsa-suffer sa aga makaugip ang saan a agbayag ket mo-introducir sa public.”

Ang pinili pa rin ng mga tao na mas madaling maintindihan ay ito: “Isang elektronik gadyet na inimbento ng isang Pilipino na magsasaayos sa pagtulog ng mga taong hindi mapagkatulog ang malapit nang ipakilala sa publiko.”

Ayon kay Almario, kung isusulong ang ‘amalgamasyon’ kailangang manguna ang mga eksperto sa wika sa pagbibigay ng mungkahi at siyempre kailangang tanggapin ng tao. Hindi naman nagkukulang ang mga historyador ng Pantayong Pananaw na humugot ng mga konsepto mula sa ibang wika tulad ng ‘gahum’ (kapangyarihan) at ‘hangaway’ (bayaning kawal).

Basta tatandaan pa rin natin na ang layunin ng Wikang Filipino ay magkaintindihan tayo kahit hinahayaan nating umusbong ang 171 na mga wika natin.